Historia

Początki

    Historia Budapesztu zaczyna się w I wieku przed nasza erą, kiedy to na terenie dzisiejszego miasta leżącego pod dwóch stronach Dunaju, osiedliło się celtyckie plemię Erawisków. Swoją osadę nazwali Ak-Ink, co oznaczało "obfitość wody". Gród pod taką nazwą funkcjonował przez około sto lat, do czasu kiedy to Rzymianie zamienili je w obóz wojskowy zwany Aquincum . W roku 198 cesarz Septimus Sever nadał miastu wyrosłemu z tego obozu status colonii i stolicy prowincji Panonia (zachodnia część dzisiejszych Węgier). Około roku 450 Aquincum najechał wódz Hunów Attyla. Dopiero w VI w. zaczęły zasiedlać te tereny plemiona słowiańskie. Od IX wieku zaczęły mieszać się one z koczowniczymi plemionami Madziarów, którzy postanowili osiedlić się w Kotlinie Naddunajskiej. Ich król Stefan I (lata życia: 1000-1038) przyjął chrześcijaństwo, czym zyskał sobie poparcie w całej niemal Europie. Zaprosił on również chrześcijańskich osadników z Niemiec. W ten sposób powstały pierwsze struktury państwowe. Królewski ród Arpadów obrał za stolicę Esztergom, czyli osadę leżącą w pobliskim zakolu Dunaju. Słowianie w odpowiedzi założyli Peszt na drugim, wschodnim brzegu rzeki.


Dominacja Tatarów

     W roku 1241 wioski leżące na terenie dzisiejszego Budapesztu najechali dalecy krewni Hunów, czyli Tatarzy. Uciekająca ludność schroniła się na pobliskich skalnych klifach, wznoszących się nad brzegiem Dunaju. Tam też zbudowano twierdzę. Niebawem stała się ona zalążkiem kwitnącego miasta. Nazywano je Buda na cześć pierwszego dowódcy twierdzy, o takim właśnie imieniu. Dawne Aquincum zaczęto nazywać wówczas Obuda (czyli Stara Buda), dzisiaj dzielnica Budapesztu. Jednak najszybciej rozwijała się nowa twierdza i już w 1275 Władysław IV Kuman nadał jej prawa miejskie, zaś w XIV wieku władcy dynastii andegaweńskiej przenieśli tam siedzibę dworu. Rozwojowi miasta sprzyjała mieszanka etniczna mieszkańców. Aż do XV wieku Węgrzy stanowili tam mniejszość, dominowali zaś Niemcy i Żydzi. W XV wieku Buda była już europejską potęgą pod względem gospodarczym, jak i kulturalny. Przyczynił się do tego król Zygmunt Luksemburczyk, który następnie w 1410 roku został wybrany królem Niemiec oraz cesarzem Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego.


Budapeszt w Turcji

    W 1526 roku wojska węgierskie przegrały bitwę pod Mohaczem w wyniku czego doszło do zajęcia kraju przez Turcję. Stolica okupowanego kraju została przeniesiona do Pozsony (czyli dzisiejszej Bratysławy). Buda zaś stała się zamożną stolicą prowincji imperium ottomańskiego. Turcy okazali się bardzo tolerancyjni i zaakceptowali etniczną i religijną mieszankę miasta. Wprawdzie kilka kościołów zostało zamienionych w meczety, ale nigdy nie zabronili chrześcijanom ani Żydom praktykowania swoich religii, co również przyczyniało się do dalszego rozwoju. Wygnani zostali jedynie Niemcy (oprócz Węgrów pozostało w mieście również wielu Serbów), gdyś Turcja prowadziła wówczas wojnę z Habsburgami. Obecnie w mieście znajduje się wiele pozostałości po tureckich łaźniach, które są najwyraźniejszą pamiątką z tamtych czasów. Niestety Cesarstwo pragnęło Budę odzyskać. Było to o tyle złym rozwiązaniem, że pod rządem tureckim miasto wciąż się rozwijało, zaś niemieckie wypieranie Turków było krwawe i niebezpieczne dla dóbr kultury, których przez ówczesne walki obecnie w mieście pozostało niewiele. Większość kościołów, budowli królewskich i rezydencji pochodzi z XVIII wieku - zostały one wzniesione na średniowiecznych fundamentach, ale ich dawnego blasku nie udało się odbudować. Zarówno Buda jak i Peszt wyzwolone zostały spod tureckiego panowania dopiero w roku 1703.



Panowanie Habsburgów

    Wyzwolenie przez Habsburgów naddunajskich miast nie było oczywiście bezinteresowne. Utorowało ono drogę do podporządkowania sobie Węgier. Niestety rządzili gorzej od Turków, co wywoływało bunty. W latach 1703-1711 Węgrzy walczyli się przeciwko swoim wyzwolicielom spod niewoli tureckiej, którzy okazali się nowymi okupantami. Buntowi przewodził książę siedmiogrodzki Franciszek II Rakoczy, lecz niestety pod naporem sił habsburskich musiał on ujść do Turcji. Minęło niemal sto lat, aż niemiecki nadzór nad państwem Węgrów zelżał i można było przeprowadzić niezależne reformy. Na scenie politycznej pojawił się wówczas hrabia Istvan Szecheny, zwany dzisiaj "największym z Węgrów". Postulował on uzyskanie przez Węgry autonomii, a także, jako pierwszy, opowiadał się za połączeniem dwóch sąsiadujących miast - Budy i Pesztu. Wprawdzie jeszcze za jego życia do tego nie doszło, ale pomysł pozostał. Ponadto działalności tego wybitnego człowieka miasto zawdzięcza m.in.: budowę kolei oraz sieci dróg, uregulowanie nurtu Dunaju, stworzenie Węgierskiej Akademii Nauk.


Autonomia i powstanie Budapesztu

    W roku 1867 doszło do powstania monarchii austro-węgierskiej. Mimo że korona nadal zdobiła głowy Habsburgów, to Węgry cieszyły się znacznymi wolnościami, przede wszystkim ekonomicznymi. Habsburgowie przestali również ingerować w rozwój węgierskiej kultury. Węgrowie rządzili swoim państwem twardą ręką. To z tego właśnie okresu wywodzą się wszelkie, żywe niekiedy do dzisiaj, konflikty z obecną Słowacją oraz Rumunią (wówczas terytoria zależne od Węgier). W pięć lat od uzyskania szerokiej autonomii postanowiono spełnić drugi z postulatów Największego z Węgrów, czyli połączenia naddunajskich miast. W roku 1872 Buda, Peszt oraz Obuda stały się jednym miastem - Budapesztem, który już w 1893 został ogłoszony stolicą. Miasto zostało zreorganizowane, wówczas wytyczono obwodnice i główne arterie ruchu drogowego. Wybudowano także pierwszą linię metra (dzisiejsza M1). Efekty ówczesnego rozkwitu w dziedzinie architektury podziwiać można w dzisiejszym centrum miasta - to przede wszystkim: gmach Opery i Parlamentu, sala koncertowa Vigado.


Wojenne straty

    I Wojna Światowa zakończyła się dla Węgier klęską. W wyniku traktatu z Trianon zawartego w 1920 roku państwo to utraciło dwie trzecie swojego terytorium: Chorwacja znalazła się w Jugosławii, Siedmiogród znalazł się w Rumuni, Słowacja zaś wraz Czechami utworzyła Czechosłowację. Z oddanych terenów wyemigrowało wielu Węgrów - trafili oni w większości właśnie do Budapesztu. W trakcie II Wojny Światowej Węgry, w nadziei odzyskania straconych terenów, ponownie opowiedziały się po niewłaściwej stronie. Wprawdzie w trakcie działań wojennych postanowiły uwolnić się spod układów z faszystowskimi Niemcami, lecz skończyło się to zamachem stanu i wprowadzeniem na Węgrzech marionetkowego rządu usługującego Niemcom. W wyniku buntu ucierpiała również węgierska ludność, którą zaczęto deportować do obozów koncentracyjnych. Gdy w lutym 1945 roku Armia Czerwona wyzwalała miasto, zostało ono ponownie poważnie zniszczone. Wiele zabytków jednak udało się odbudować.


Historia lubi się powtarzać

    Podobnie jak Habsburgowie wyzwolenie Węgier wykorzystali do zdobycia własnej dominacji nad tym krajem, tak też rosyjscy komuniści wykorzystali swoją pozycję, aby uzależnić od siebie Węgry. Zbudowana przez ZSRR żelazna kurtyna istniała aż do 1989 roku, kiedy to uwolnił się cały blok wschodni. W międzyczasie we wszystkich tych krajach miały miejsce liczne bunty przeciwko zależności sowieckiej. W Budapeszcie najważniejszych wydarzeniem z tego okresu był wybuch powstania w 1956 roku pod przewodnictwem Imre Nagy, którego poparło nawet wojsko. Niestety zostało ono krwawo stłumione w długo trwających walkach. Zginęło wówczas tysiące ludzi, przywódcy zaś zostali straceni po sfingowanym procesie.

    W wyniku zmian w całym bloku wschodnim w wyborach przeprowadzonych na Węgrzech w 1990 roku udało się dojść do władzy partii prawicowej, która przeprowadziła najważniejsze reformy z prywatyzacją przemysłu włącznie. Odbyło się to niestety kosztem wysokiej inflacji i bezrobocia, ale każde zmiany są trudne. Obecnie Węgry należą do Unii Europejskiej i są silnie rozwijającym się państwem o dużych możliwościach. Budapeszt zaś liczy niemal dwa miliony mieszkańców, co stanowi jedną piątą obywateli.



Sprawdź jakie atrakcje oferuje Budapeszt.